هدايت شده » ؛ ( من ردّ متشابه القرآن إلى محكمه هُدى إلى صراطٍ مستقيم ) . سپس فرمود : « در روايات ما نيز متشابهاتى همچون متشابهات قرآن ، و محكماتى همچون قرآن است . متشابهاتش را به محكمات بازگردانيده ، و از متشابهات بدون محكمات تبعيّت نكنيد كه گمراه مىشويد » ؛ ( إنّ في أخبارنا متشابهاً كمتشابه القرآن و محكماً كمحكم القرآن ، فردّوا متشابهها إلى محكمها و لا تتّبعوا دون محكمها فتضلّوا ) . « 1 » اين حديث دليل روشن ديگرى بر مفتوح بودن باب اجتهاد است . و ) ابن ابى حاتم « 2 » و « بيهقى » از « دئلى » نقل كرده‌اند : زنى پس از شش ماه ( ازدواج ) وضع حمل كرد ، به عمر اطّلاع دادند ، عمر دستور رجم او را صادر كرد . على عليه السلام از جريان آگاه شد ، فرمود : حكم او رجم نيست ، عمر دليل آن را خواست ، امام فرمود : مگر خداوند نفرموده : « « وَ الْوالِداتُ يُرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كامِلَيْنِ » ؛ مادران فرزندان خود را دو سال كامل شير مىدهند ؟ » « 3 » و مگر نفرموده : « « وَ حَمْلُهُ وَ فِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً » ؛ دوران حاملگى و از شير گرفتن او سى ماه است ؟ » « 4 » فستة أشهر حمله ، و حولين . فذلك ثلاثون ؛ بنابراين شش ماه دوران حمل و دو سال ( بيست و چهار ماه دوران شيرخوارگى ) مجموعاً مىشود سى ماه ( از اين رو او مرتكب خلاف نشده ) . عمر دستور داد حكم جارى نگردد . « 5 » بدين ترتيب ، امير مؤمنان على عليه السلام با استدلال به دو آيه ، نحوهء استخراج حكم را ارائه فرمود . با اين بيان روشن مىشود كه از ضميمه كردن آيات قرآن مىتوان احكام را استنباط كرد . آيا اين جز انفتاح باب اجتهاد است ؟ ز ) ابان ، از سليمان بن هارون نقل مىكند : از امام صادق عليه السلام شنيدم ، مىفرمود : خدا هيچ حلال و حرامى را خلق نكرد ، مگر اينكه براى آن حدّى قرار داد ، مثل حدود خانه‌ها ، آن بخشى كه جزء راه است ، راه ، و آن بخشى كه جزء خانه است ، خانه محسوب مىشود . « حتّى أرش الخدش فما سواه ، و الجلدة و نصف الجلدة ؛ حتّى خسارت خراش و مانند آن و قصاص يك تازيانه يا نصف آن » . « 6 » آيا منظور از اين روايت اين است كه همهء جزئيات احكام مورد نياز در قرآن و روايات اسلامى آمده است ، يا اين كه قواعد كلى و اصولى بيان شده كه مىتوان مسائل غير منصوص را از آن استنباط كرد ؟ به يقين منظور همان احتمال دوم است . ح ) پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در آخرين حجّ خود كه حجة الوداع نام گرفت ، ضمن خطبه‌اى فرمود : « ليس من عملٍ يقرّب إلى الجنّة إلّا قد أمرتكم به و لا عملٍ يقرّب إلى النّار إلّا قد نهيتكم عنه ؛ هيچ عملى نيست كه شما را به بهشت نزديك كند ، جز اينكه شما

--> ( 1 ) . بحار الأنوار ، ج 2 ، ص 185 . ( 2 ) . محمّد بن ادريس حنظلى معروف به ابن ابى حاتم كسى است كه علماى اهل سنّت دربارهء او گفته‌اند : وى پيشوا ، حافظ و از دانشمندان مشهور است . ( به سبب قدرت حافظه و حفظ قرآن و احاديث ) وى را حافظ مشرق گفته‌اند . ( الكنى و الألقاب ، ج 1 ، ص 44 ) . ( 3 ) . بقره ، آيهء 233 . ( 4 ) . احقاف ، آيهء 15 . ( 5 ) . الغدير ، ج 6 ، ص 93 . ( 6 ) . كافى ، ج 1 ، ص 59 .